روز جهانی حقوق بشر در ۲۰۲۵، در این بخشی از جهان-آسیا و از جمله افغانستان، ناامید کننده است.
کمیته حمایت از روزنامهنگاران (CPJ) در آستانهی روز جهانی حقوق بشر (۱۰ دسامبر) با ارسال نامهی به سران دولتهای آسیایی، خواستار آزادی فوری خبرنگارانی شد که به دلیل انجام وظیفه حرفهای خود زندانی شدهاند. این وضعیت در افغانستان هم بحرانی و نگران کننده است. بحرانیتر زمانی میشود که طالبان به هیچ نهاد حقوق بشری پاسخگو نیست.
بر اساس دادههای CPJ، از یکم دسامبر، کشورهای آسیایی دستکم ۱۰۶ روزنامهنگار زندانی دارند؛ چین (۵۰ نفر)، میانمار (۲۷ نفر) و ویتنام (۱۶ نفر)، بیشترین آمار را دارند. همچنین خبرنگارانی در بنگلادیش، کامبوج، هند، افغانستان و فیلیپین نیز در بازداشت هستند.
این کمیته خواهان آزادی فوری مهدی انصاری و حمید فرهادی که به دلیل همکاری با رسانه های مستقل در تبعید از یک سال به اینسو در زندان طالبان هستند ، شده است.
عکس: مهدی انصاری در یک کنفرانس مطبوعانی / ارسالی به روزنه صلح
وضعیت افغانستان با حاکمیت تندروهای مذهبی که مشروعیت خودش را بنا به ادعای سران این گروه، از دین گرفته و مبنایش را حقوق بشر اسلامی میداند، رسانههای در برزخ گیر افتادهاند و نشراتشان باید دیکته شده از سوی دولت باشد. رسانهها در افغانستان مجبور و ملزم به سانسور و خودسانسوری میشود. برای همین است که تعداد روزنامهنگاران و خبرنگاران آن در گزارش کمیته حمایت از روزنامهنگاران (CPJ) نیامده است.
رسانهها در افغانستان با تسلط طالبان، تبعید و تعطیل شده و آنهایی هم که باقی ماندهاند، مجبور به سانسور و خودسانسوری میشوند. در غیر آن، با حکومت پولیسی طالبان روبهرو خواهند شد.
آسیا بیش از ۳۰٪ کل روزنامهنگاران زندانی جهان را شامل میشود و از سال ۱۹۹۲ تا کنون، به طور مستمر، منطقهای با بیشترین تعداد خبرنگاران زندانی بوده است.
در افغانستان اما آمارها ضعیف است و دولت احساس مسئولیت نمیکند و حقوق بشر، اهمیتی ندارد. چنین دولتی را کمتر میتوان در جهان سراغ گرفت. طالبان به عنوان یک گروه تروریستی به قدرت رسید. این گروه، قرار نبود به تنهایی قدرت را به دست بگیرد. در بدترین حالت، قرار بود در قدرت شریک ساخته شود. این هم البته ساختار تحمیلی از سوی بانیان مذاکرات به اصطلاح صلح دوحه بود. خلیلزاد، نماینده امریکا و ملا غنی برادر، نماینده گروه طالبان، همه کارهی مذاکرات تحمیلی صلح بودند. حاکمیت طالبان در واقع دستاورد چنین مذاکراتی بود. جایی که به نام صلح، عملا مرگ حقوق بشر بود.
CPJ در هفت نامه جداگانه از مقامات این کشورها خواسته است زمینه بازگشت روزنامهنگاران به خانوادههایشان و ادامه کار کردن بدون ترس از انتقامجویی را فراهم کنند. همچنین CPJ بیانیهی عمومیای خطاب به طالبان به عنوان مقام de facto افغانستان منتشر کرده است.
در این نامهها بر ضرورت پایبندی دولتها به تعهدات حقوق بشریشان تاکید شده و نمونههایی از روزنامهنگاران زندانی برجسته معرفی شدهاند:
این نامهها پس از یک اقدام همبستگی در کنفرانس جهانی روزنامهنگاری تحقیقی در مالزیا منتشر شده؛ جایی که ۱۵۰۰ خبرنگار از بیش از ۱۰۰ کشور خواستار آزادی فوری روزنامهنگاران زندانی و پایان دادن به مصؤنیت حمله به رسانهها شدند.
طالبان به این خواستهها تن نخواهند داد. حاکمانی که حمله به رسانهها را حق خودشان میدانند و لجوجانه به آن ادامه میدهند و خودشان را مصؤن میدانند. در چنین وضعیتی، حقوق بشر به سادگی نقض خواهد شد. در بیش از چهار سال حاکمیت طالبان، شاهد انواع نقض حقوق بشر در افغانستان بودهایم. روزنامهنگاران و خبرنگاران و زنان معترض جویای کار و تحصیل و فعالان حقوق بشر و جامعه مدنی و…، با تحقیر و توهین و نقض حقوق بشر مواجه بودهاند. طالبان به عنوان حاکمان نامشروع افغانستان که کشور با تبانی و معاملهی ننگین به آنها واگذار گردید، از هیچ ظلم و ستم در حق مردم دریغ نمیکنند.
سازمان ملل به مردم کشورهایی در وضعیت بد حقوق بشری میگوید: ما از شما در برابر دولتهایتان دفاع میکنیم. در عمل اما هیچ کاری نمیکنند. همانگونه که نهادهای حامی روزنامهنگاران به افراد رسانهای میگویند: ما فعالیم. ما اقدام عملی کردهایم (نامه رسمی، بیانیه به طالبان). ما منتظر حمایت و مشارکت روزنامهنگاران هستیم. در هر دو مورد، نقض آشکار حقوق بشر صورت میگیرد و قربانیان، باز هم مردم هستند. این چالش حقوق بشردر جهان است.
مردم در کشورهای وضعیت سرخ حقوق بشری، خواستار تامین حقوق بشر هستند. نه درخواست کمک مالی؛
بلکه انتظار دارند شما به عنوان نهادهای حقوق بشری و رسانهای، درد و نقض حقوقشان را بازتاب داده، دادخواهی نموده و از آنها دفاع نمایید.
همه مسئولیت دارند نقض حقوق بشر را محکوم نموده و تبعات منفی آن را بازتاب دهند. نهادهای حقوق بشری و حامی روزنامهنگاران به نوبه خود ابراز همدردی کردهاند، حتی با جملات کلیشهای. جملات کلیشهای معولا از این دست بوده است:
نهادهای حامی رسانه، مسئول حمایت از روزنامهنگاران تهدید شده هستند. داشتن رابطه مستند و ارتباط رسمی، احتمال کمک اضطراری حقوق بشری، اسکالرشیپ و حمایت حقوقی را افزایش میدهد.
در گزارش CPJ، افغانستان هم ذکر شده است. این گزارش در آستانه روز جهانی حقوق بشر از سوی کمیته حمایت از روزنامهنگاران تهیه شده است. واقعیت اما این است که در کشوری به نام امارت اسلامی با آن حجمی از نقض حقوق بشر، چنین گزارشهایی، عمق فاجعه را بازتاب نخواهد داد. اما با همهی ایها، این گزارش تیم منطقهای CPJ بابت اقدامات حمایتی در روز جهانی حقوق بشر، یک گام به جلو است. این پیگیریها برای روزنامهنگاران افغانستان و منطقه حیاتی است.
کمیته حمایت از روزنامهنگاران، در گزارشش آورده است: لطفاً در صورت امکان، راهنمایی کنید روزنامهنگارانی که در کشور ثالث با وضعیت اقامتی نامطمئن زندگی میکنند، چگونه میتوانند مستندات خود را از طریق سازوکار CPJ ارسال کنند.
روزنامهنگاری که تا امروز در تبعید و یا در وطن، فقط مخاطب بوده نه منبع اطلاعاتی برای جامعه، بودن و نبودنش تفاوتی نخواهد داشت. اگر میخواهی جدیات بگیرند، باید «اطلاعات مستند» بدهی، نه فقط مخاطب بودن. اینگونه، تو را از یک گیرنده خبر، به یک شاهد خبرنگار ثبتشده تبدیل میکند. فرق حرفهای بودن و قربانی بودن همین است.
منبع:
Human Rights Day 2025: CPJ calls on Asian governments to free imprisoned journalists December 8, 2025—The Committee to Protect Journalists has written to heads of government across Asia ahead of International Human Rights Day on December 10, urging them to immediately free reporters imprisoned for their work.
